در این مقاله به برآورد تابع واکنش مداخلات ارزی در اقتصاد ایران در دوره زمانی 1393: 4-1381: 2 پرداخته می شود. از آنجا که میزان و نحوه واکنش سیاست گذاران در همه شرایط الزاماً یکسان نمی باشد و ممکن است با تغییر در وضعیت موجود در بازار ارز دچار تغییر گردد، از یک رگرسیون غیرخطی برای برآورد تابع واکنش مداخلات ارزی استفاده می شود. با توجه به آزمون صورت گرفته و تأیید وجود این ارتباط غیرخطی، الگوی مورد نظر توسط روش رگرسیون انتقال ملایم برآورد می گردد. نتایج حاصل از این تخمین نشان می دهد که مداخله مقامات پولی در بازار ارز ایران تابعی از گذشته نرخ رشد ذخایر خارجی بانک مرکزی، نرخ رشد درآمدهای نفتی دولت، رشد نرخ ارز اسمی و درصد انحرافات آن از مسیر بلندمدت می باشد. طبق آزمون های انجام شده متغیر انتقال مناسب برای این تخمین، رشد نرخ ارز با حد آستانه 31/10 درصد بوده است که حول این مقدارآستانه ای ضرایب الگو از دو رژیم متفاوت تبعیت می کنند. همچنین نتایج برآورد حاکی از این حقیقت است که در ایران مسئولین پولی نسبت به رشد نرخ ارز و عبور آن از حد آستانه واکنش بزرگتری نشان داده اند.

چکیدههدف مقاله حاضر برآورد تاثیر پویایی مدیریت ذخایر ارزی و ساختار مداخلات بانک مرکزی بر تثبیت بازار ارز با به کارگیری نظریه گیرتون و روپر است. برای این منظور ابتدا شاخص مداخله بانک مرکزی با رویکرد فشار بازار ارز محاسبه و سپس تابع عکس العمل سیاست مداخله با رویکرد آستانه ای (STAR) بر اساس داده های سالانه سال های 1365− 1398 برآورد گردید. نتایج برآورد قسمت خطی مدل نشان می دهد که متغیر شاخص فشار بازار ارز و کسری بودجه تاثیر منفی بر نرخ ارز واقعی در ایران دارند. این در حالی است که نتایج برآورد قسمت غیرخطی مدل حاکی از تاثیر مثبت نرخ رشد درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت، خالص صادرات، شاخص قیمتی مصرف کننده و شاخص سیاست مالی بر نرخ ارز واقعی در ایران دارند. این موضوع نشان دهنده آن است که با افزایش نرخ رشد درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت، مقدار منابع ارزی کشور (نرخ ارز اسمی) افزایش می یابد. با افزایش منابع ارزی کشور، ارزش واقعی پول داخلی افزایش و همین امر عاملی در کاهش نرخ واقعی ارز و بدتر شدن وضعیت صادرات کشور می شود. در حقیقت در ایران به دلیل وجود تورم بالا، دولت ها همواره سعی کرده اند که نرخ ارز را در سطح پایین تنظیم کنند تا از این طریق مانع از افزایش سطح قیمت ها شوند. نتیجه این نوع دخالت، عدم انعطاف پذیری نرخ ارز اسمی در واکنش به تغییرات و تحولات اقتصادی بوده است که این می تواند عاملی جهت کاهش نرخ ارز واقعی در چند دهه اخیر در ایران باشد.

مدیریت منابع ارزی در ایران به علت وجود درآمدهای ارزی عمده که از فروش نفت حاصل می شود، از اهمیت به سزایی برخوردار است. برنامه ریزی صحیح، می تواند از تحمیل هزینه های ناشی از مدیریت نامناسب این منابع جلوگیری نماید. بنابراین، در این پژوهش تلاش می کنیم تا به ارایه چارچوبی به منظور طراحی سبد بهینه برای آن بخش از درآمدهای ارزی که با هدف سرمایه گذاری نگهداری می شوند، بپردازیم. بر این اساس، با استفاده از بازده های روزانه ارز که بر مبنای داده های موجود در بازار ارز در سال های 2000 تا 2008 میلادی به دست آمده است، ترکیبی موزون و بهینه از ارزهای رایج با به کارگیری مدل های خودرگرسیونی واریانس ناهمسان شرطی تعمیم یافته تک متغیره و چند متغیره، با هدف حداکثر نمودن بازده مورد انتظار و تحت محدودیت ارزش در معرض ریسک پیشنهاد می شود. در نهایت، مدل های مورد استفاده با به کارگیری آزمون بازخور مورد ارزیابی قرار گرفته و بهترین مدل انتخاب می شود. نتایج این پژوهش برتری مدل GARCH چند متغیره را نسبت به تک متغیره در تخصیص سبد بهینه ارز نشان می دهد.

این مقاله برای اولین بار در ایران به تحلیل سیاست های مداخله در بازار ارز ایران و سپس طراحی الگوی مداخله در بازار ارز ایران و شبیه سازی مونت کارلویی الگو می پردازد. مقاله در بخش نخست با تحلیل مداخله ارزی در بازار ارز ایران به این نتیجه می رسد که تزریق بیش از حد درآمدهای نفتی و فقدان تکیه گاه های برازنده ساخت اقتصاد کشور موجب مداخله خرید ارز بانک مرکزی و بنابراین افزایش تورم و کاهش توان تولید اقتصاد می شود. پس از آن مقاله به طراحی الگوی مداخله در بازار ارز ایران می پردازد. از آن جا که حل دقیق عددی برای الگوی طراحی شده متصور نیست، برنامه شبیه سازی شده الگوی طراحی شده با استفاده از نرم افزار R ارائه می شود.

امروزه بسیاری از صاحب نظران بر این عقیده اند که سرمایه گذاری خارجی در بورس اوراق بهادار به عنوان مکمل پس اندازهای داخلی بوده و علاوه بر اینکه اثر مثبتی بر اقتصاد کشور میزبان دارد، به اصلاح استاندارد در بازار سهام داخلی نیز کمک می نماید. شرایط ورود سرمایه گذاران خارجی به بورس اوراق بهادار کشور ایران در سال های گذشته با تصویب مقررات مربوطه فراهم آمد، اما با ملاحظه آمار سرمایه گذاری های خارجی در این زمینه چنین استنباط می شود که سرمایه گذاران خارجی تمایل چندانی به سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار کشورمان ندارند. اگرچه عوامل مختلفی موجب عدم جذابیت این بازار برای سرمایه گذاران خارجی گردیده است، با این وجود بررسی مقررات حاکم که در این مقاله انجام می شود، به کشف لااقل یکی از این علل کمک خواهد نمود.

شناخت ماهیت پدیده ها و روابط بین آنها همواره یکی از مهم ترین کارکردهای علم است که به کمک آن انسان قادر به تفسیر، کشف و تبیین رفتار و روند آنها جهت پیش بینی و تغییر می گردد. تئوری های علمی نیز که خود حاکی از تعریف نوع روابط بین پدیده ها هستند در طول زمان نزج گرفته و به کمک برخی از مطالعات و تطبیق شواهد جدید با تئوری ها، اثبات و یا ابطال گردیده اند. برخی دیگر از مطالعات نیز به مقایسه و تطبیق آنان پرداخته و کارآمدی هریک را نسبت به دیگری سنجیده اند. تا مشخص نمایند در یک دوره زمانی مشخص، کدامین مدل تفسیر، تبیین و پیش بینی روابط را بهتر از مدل های دیگر ارائه می دهد.بازار ارز نیز همانند بسیاری از پدیده های اقتصادی، بستری برای اندیشه های آزاد اقتصاددانان و شکل گیری تئوری های اقتصادی آنان فراهم نموده است، به طوری که در پارادایم های مختلف فکری هر یک از نظریه پردازان چرائی رفتار نرخ ارز و عوامل تاثیرگذار بر نیروهای عرضه و تقاضا را در این بازار مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند.در این تحقیق با استفاده از تحلیل رگرسیون و چندین متغیر پیش بین (مستقل)، سعی می شود متغیر ملاک (وابسته) در مدل های مختلف ارزی که شامل نظریه های ارزی «تئوری پولی با قیمت انعطاف پذیر»، «تئوری برابری قدرت خرید»، «تئوری ماندل - فلمینگ» و «تئوری بازار دارایی ها» است توسط روش های اقتصاد سنجی تعیین و تصریح گردد و پس از مشخص کردن ضرایب تحلیل رگرسیونی در مشاهدات تاریخی پیش بینی نرخ ارز پوند به دلار به عنوان مورد مطالعه برای دوره خارج از نمونه انجام گیرد. متغیر وابسته در کلیه مدلها مورد پوند به دلار بوده و متغیرهای مستقل در هر یک از مدلها با توجه به مبانی نظری آن متفاوت است برای مثال در مدل برابری قدرت خرید متغیر وابسته لگاریتم سری زمانی پوند به دلار در محدوده زمانی 1988/01/01 تا 2008/06/01 به صورت ماهانه بوده و متغیر وابسته نیز تفاوت لگاریتم شاخص بهای خرده فروشی کشورهای انگلستان و آمریکا است. در مجموع اطلاعات استفاده شده در این تحقیق در محدوه زمانی 1988/01/01 تا 2008/06/01 به صورت ماهانه برای مدلهای چهارگانه تعریف گردیده اند. از اطلاعات سال های 1988 تا پایان سال 2005 به عنوان داده هایی برای استخراج مدل و از داده های تاریخ 2006/01/01 تا 2008/06/01 به عنوان داده های خارج از نمونه جهت تعیین توان و کارآمدی مدل ها در پیش بینی و تخمین نرخ ارز استفاده گردیده است. داده های خارج نمونه در حقیقت در راستای ارزیابی توان مدل در پیش بینی مورد استفاده قرار گرفته اند بدین معنی که مدل استخراجی از داده های تاریخی برای بازه زمانی خارج نمونه دارای یک پیش بینی و داده های خارج نمونه بیانگر واقعیت رخ داده است که بر اساس معیارهای مختلف که شامل «ریشه میانگین مربعات خطاها»، «میانگین قدرمطلق خطاها»، «میانگین درصد مطلق خطاها» و «ضریب تایل» در داده های خارج از نمونه است، انحرافات و میزان آن در هر یک از مدلها مورد مقایسه ارزیابی قرار گرفته است. درکلیه معیارهای ارائه شده مدل ماندل - فلمینگ از قدرت پیش بینی بالاتری نسبت به سایر مدلها برخوردار بوده است و این بدان معناست که رشد نسبی پول داخلی (انگلستان) نسبته به پول خارجی (ایالات متحده آمریکا) و رشد نسبی تولید داخلی نسبت به تولید خارجی در سری زمانی داده های ارائه شده رفتار متغیر وابسته که نرخ پوند به دلار بوده است را بهتر از سایر متغیرها توضیح داده و الگوی مبتنی بر این متغیرها در مدل ماندل - فلمینگ از توانایی بیشتری در پیش بینی نرخ ارز نسبت به سایر مدلها برخوردار بوده است.